ابلاغ رسمی «اصل نهم» در مدیریت بحران بریتانیا؛ تحولی بنیادین در وظایف مددکاران اجتماعی و ارتقای تابآوری جامعهمحور
پایگاه خبری مددکار نیوز/ لندن – مه ۲۰۲۶ | دولت بریتانیا در جریان انتشار جدیدترین گزارش رسمی خود پیرامون پیگیریهای ساختاری فاجعه آتشسوزی برج گرنفل (Grenfell Tower)، از یک چرخش راهبردی و تحول بنیادین در پروتکلهای ملی پاسخگویی به بحران خبر داد.
بر اساس این گزارش، دولت رسماً با ادغام و پذیرش «ملاحظات بشردوستانه» به عنوان اصل نهم در اسناد بالادستی پاسخگویی و بازسازی پس از بحران موافقت کرده است؛ رویکردی کلان که مستقیماً جایگاه تخصصی مددکاران اجتماعی و نیروهای امدادی را در ساختار حاکمیتی دگرگون میسازد.
بازخوانی فاجعه گرنفل؛ ریشههای یک تصمیم ساختاری
فاجعه برج گرنفل که به عنوان یکی از تلخترین حوادث معاصر بریتانیا شناخته میشود، در سالهای گذشته منشأ بازنگریهای گستردهای در استانداردهای ایمنی و خدمات اجتماعی بوده است.
گزارش جدید دولت در مه ۲۰۲۶ نشان میدهد که خلأ اصلی در مواجهه با این فاجعه و رویدادهای مشابه، عدم توجه کافی به پیوستهای انسانی، روانی و اجتماعی در ساعات و ماههای پس از بحران بوده است.
تصویب و ابلاغ «اصل نهم»، پاسخی مستقیم به این چالش دیرینه است تا تضمین کند که در حوادث غیرمترقبه آینده، کرامت انسانی، عدالت اجتماعی و نیازهای ویژه آسیبپذیرترین لایههای جامعه در رأس اقدامات ضربتی و بلندمدت قرار گیرد.
الزامات و ابعاد اجرایی «اصل نهم» در پاسخ به بحرانها
با اضافه شدن ملاحظات بشردوستانه به عنوان لایه نهم و کلیدی پاسخگویی به بحران، فرآیندهای امداد و بازسازی از مدلهای صرفاً لجستیکی و مکانیکی، به سمت مدلهای انسانمحور و تابآور حرکت خواهند کرد. این اصل سه محور عملیاتی بزرگ را هدف قرار میدهد:
مهندسی مجدد وظایف مددکاران اجتماعی و نیروهای امدادی
در چارچوب جدید، مددکاران اجتماعی دیگر به عنوان نیروهای حاشیهای یا ثانویه در مدیریت بحران دیده نمیشوند، بلکه در خط مقدم و هسته اصلی ستادهای فرماندهی بحران قرار میگیرند.
وظیفه اصلی این تیمهای تخصصی، غربالگری سریع، شناسایی دقیق افراد آسیبپذیر (مانند سالمندان، کودکان، مهاجران و افراد دارای معلولیت) و تضمین دسترسی عادلانه آنها به خدمات حمایتی است.
همگامسازی اقدامات حاکمیتی با ظرفیتهای محلی و داوطلبانه
یکی از برجستهترین بندهای این گزارش، الزامی شدن پیوند میان نهادهای رسمی مدیریت بحران و ساختارهای داوطلبانه محلی است. دولت بریتانیا تأکید کرده است که پاسخ مؤثر به بحرانها بدون اتکا به شبکه سازمانهای مردمنهاد و ظرفیتهای خودجوش محلی غیرممکن است.
مددکاران اجتماعی در این میان، نقش حیاتی میانجیگری (Mediation) و هماهنگکننده را ایفا میکنند تا پتانسیلهای داوطلبانه مردمی به شکلی بهینه و بدون موازیکاری سازماندهی شوند.
تمرکز بر «تابآوری جامعهمحور» در فاز بازسازی
اصل نهم صراحتاً اعلام میدارد که پایان عملیات امداد و نجات به معنای پایان بحران نیست. فرآیند بازسازی باید پیوست تابآوری داشته باشد؛ به این معنا که بستر مناسب برای بازگشت روانی-اجتماعی آسیبدیدگان به زندگی عادی فراهم شده و ساختارهای جامعه محلی در برابر تکانههای آینده مقاومسازی (Empowerment) شوند.
چشمانداز؛ حرکت به سمت استانداردسازی جهانی تابآوری
تحلیل راهبردی رویداد: اقدام اخیر دولت بریتانیا در مه ۲۰۲۶، الگویی نوین از حکمرانی بحران را به نمایش میگذارد که در آن «تابآوری» نه یک شعار، بلکه یک پروتکل عملیاتی و الزامآور حقوقی است. این گزارش اثبات میکند که در دنیای امروز، مدیریت موفق بحرانها فراتر از مهار فیزیکی حادثه، به میزان توانمندی یک سیستم در ترمیم پیوندهای اجتماعی و حفظ کرامت انسانی آسیبدیدگان بستگی دارد.
انتظار میرود این چرخش ساختاری، به زودی به عنوان یک مطالعه موردی (Case Study) برجسته در محافل دانشگاهی و نهادهای بینالمللی مددکاری اجتماعی مورد بحث و الگوبرداری قرار گیرد.
